İstinaftan Dava Döner Mi?
İstinaf başvurusunun ardından, dosyanın “dönmesi” halinde ne yapılabileceği hukuki açıdan önemli bir sorudur. Bu yazıda öncelikle istinaf sisteminin tarihsel arka planına yani ülkemizdeki gelişimine ve işlevine değinecek, ardından “istinaftan dava döner mi?” sorusunun yanıtını farklı görüşler ve akademik yaklaşımlar ışığında inceleyeceğiz. İstinaftan dönen dava kavramını açık hale getirip, hangi hâllerde yeniden instinafa (yeniden inceleme) başvurulabileceğini, hangi hâllerde başvuru imkânının kapandığını ele alacağız.
Tarihsel Arka Plan
Türkiye’de istinaf kurumunun sistematik biçimde devreye girmesi görece yenidir. 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu (HMK) ile “istinaf” kanun yolu düzenlenmiş; 20 Temmuz 2016 itibarıyla uygulaması başlamıştır. [1] Bu açıdan, istinaf mahkemesinin kuruluşu ve işlevi Türk yargı sisteminde bir “üç aşamalı” yargılama sürecinin parçası olarak değerlendirilmektedir. [2]
İstinaf mahkemeleri, ilk derece mahkemesinin kararlarını yalnızca hukuki denetim açısından değil, vakıa ve deliller açısından da yeniden inceleme imkânı veren bir üst derece aracıdır. Bu yönüyle, eski sistemde doğrudan temyize gidilmesi yerine daha detaylı bir denetim aşaması eklenmiş oldu. [3] Ancak uygulamada bu mekanizmanın getirdiği iş yükü, zaman alıcılığı ve sistemin beklenen hız kazancı yaratmaması yönünde akademik eleştiriler de yapılmaktadır. [4]
“İstinaftan Dava Döner Mi?” Sorusunun Anatomisi
Öncelikle “istinaftan dönen dosya” ifadesiyle ne kastedildiğini açıklamak gerekir. Bir dosya, istinaf başvurusu üzerine üst mahkemece incelenirken, farklı karar türlerinde sonuçlanabilir: yerel mahkemenin kararının onanması, kararın kaldırılması (bozulması), ya da eksiklik nedeniyle dosyanın geri gönderilmesi (gönderme kararı) mümkündür. [5] Bu “geri gönderme” ya da “dönme” hâli, “istinaftan döndü” deyimini doğurur.
Peki, bu durumda “dosya tekrar istinafa gider mi?” ya da “istinaftan davanın dönmesi ne anlama gelir?” gibi sorular gündeme gelir. Emsal görüşler şöyle özetlenebilir:
– Bir görüşe göre, istinaf mahkemesi karar verdiğinde ve dosya yerel mahkemeye gönderildiğinde, tarafların yeniden doğrudan istinafa başvurma imkânı sınırlıdır ya yoktur. [6]
– Diğer görüşte ise, yerel mahkemenin gönderme kararına uyarak yeniden yargılama yapması veya eksikleri tamamlaması halinde, uygun şartlar oluştuğunda dosyanın tekrar istinaf yoluna çıkabileceği ifade edilmektedir. [7]
Bu farklı görüşlerin altında yatan mantık şudur: İstinaf mahkemesi, ilk derecede eksiklik bulursa dosyayı sisteme yeniden sokabilir ancak taraflar için “otomatik ikinci istinaf” hakkı yoktur; şartlar öne çıkar.
Yeniden İstinaf İçin Koşullar
Dosyanın istinaf mahkemesinden döndükten sonra tekrar istinafa çıkabilmesi için bazı şartların varlığı önemlidir:
– Dosyanın ilk derece mahkemesi kararının, istinaf mahkemesince bozulmuş olması ya da gönderme kararının verilmiş olması gerekir. Bozma hâlinde dosya yerel mahkemeye gönderilir. [8]
– Yeni delil, hukuki değişiklik ya da önceki kararda usul ya da esas yönünden hatanın açık olması öne çıkabilir. Bazı kaynaklar, yeni vakıa ya da delil ortaya çıkması hâlinde yeniden istinaf imkânının doğabileceğini belirtmektedir. [7]
– Dosya kesinleşmiş bir karar niteliğine geldiğinde, yani istinaf mahkemesi kararı onamış ve temyiz edilmeye açık olmayan hâle gelmişse, yeniden istinaf yoluna gitmek mümkün olmaz. [9]
Sonuç olarak, istinaftan dönen dosyanın tekrar istinafa gidebilmesi “şarta bağlı” bir imkânsızlık değil ancak genel kural olarak kolay ve otomatik bir hak değildir.
Günümüzde Akademik Tartışmalar
Akademik alanda en çok tartışılan konulardan biri istinaf sisteminin işlevselliği ve adaletin gecikmesi açısından getirdiği avantaj/ dezavantajlardır. Özellikle şu noktalar öne çıkmaktadır:
– İstinaf mahkemelerinin iş yükünün ve dosya sayısının artması, karar süreçlerinin uzamasına neden olabileceği yönünde eleştiriler vardır. Örneğin, bir makalede sistemin beklenen “hız kazancı” yerine aksine yargılama sürecini uzattığı vurgulanmıştır. [4]
– İstinaftan dönen dosyalarda belirsizlik durumunun artması; tarafların ne kadar süreyle beklemesi gerektiği, eksikliklerin tamamlanmasından sonra hangi aşamada tekrar başvurulabileceği konularında uygulamada tereddütler oluşmaktadır.
– “Aleyhe bozmama” ya da “yeniden yargılama yükü” gibi kavramlar, istinaf mahkemelerinin karar mekanizmasında dikkat çekmiş; bazı yazarlar sistemin yeniden yargılama kültürüne yeterince açık olmadığını ileri sürmektedir. [10]
Bu tartışmalar ışığında, istinaftan dönen dosyaların tekrar değerlendirilmesi konusunda hem hukuki hem de uygulamaya dair net sınırlar çizilme ihtiyacı hissedilmektedir.
Pratik Sonuç ve Öneriler
Özetle, “istinaftan dava döner mi?” sorusunun yanıtı “evet, ancak koşullara bağlı” biçimindedir. Bir dosya istinaf mahkemesince yerel mahkemeye gönderilmişse, tekrar istinafa çıkma imkânı tamamen kapalı değildir ama otomatik olarak doğmaz.
Taraflara düşen önemli hususlar şunlardır:
– İstinaf sonrası gönderme kararında belirtilen eksiklik ya da hata nedenlerini dikkatle incelemek;
– Yeni delil, hukuki değişiklik vb. unsurlar var ise bunları sisteme sunmak;
– İstinaf başvuru süreleri ile ilgili (kararın tebliği, itiraz süreleri) dikkatli olmak;
– Avukat desteğiyle durumun yeniden istinaf açısından uygun olup olmadığını uzmanla değerlendirmek.
Sonuç olarak, istinaf sürecinde davanın “dönmesi” halinde süreci izlemek, gerekirse yeniden başvuru açısından stratejik olarak hareket etmek önemlidir.
—
Anahtar etiketler: #istinaf #yeniden incleme #HMK #kanun yolu #istinaftan dönme #yargılama hukuku
Yardım isterseniz, benzer bir yazıyı “istinaftan sonra temyiz hakkı” özelinde de hazırlayabilirim.
—
Sources:
[1]: https://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2018-134-1742?utm_source=chatgpt.com “İSTİNAF İNCELEMESİ SONUCUNDA VERİLEBİLECEK KARARLAR”
[2]: https://tezara.org/theses/908494?utm_source=chatgpt.com “Türk medeni usul hukukunda istinaf incelemesi sonucunda verilebilecek …”
[3]: https://cdn.legalbank.net/pdf/8fa6e439a1544ea3bcfcff8c605651d2.pdf?utm_source=chatgpt.com “MEDENİ USUL HUKUKUNDA İSTİNAF İNCELEMESİ SONUNDA VERİLEBİLECEK KARARLAR …”
[4]: https://dergipark.org.tr/tr/pub/abd/issue/80758/1392905?utm_source=chatgpt.com “Ankara Barosu Dergisi » Makale » İSTİNAF MAHKEMELERİNİN YENİDEN KARAR …”
[5]: https://hukukdershanesi.com/istinaf-incelemesi-sonunda-verilen-karar-medeni-usul-hukuku/?utm_source=chatgpt.com “İstinaf İncelemesi Sonunda Verilen Karar / Medeni Usul Hukuku”
[6]: https://avukatdava.org.tr/istinaftan-donen-dosya-tekrar-istinafa-gider-mi/?utm_source=chatgpt.com “İstinaftan Dönen Dosya Tekrar İstinafa Gider Mi 2025”
[7]: https://avukathaber.web.tr/istinaftan-donen-dosya-tekrar-istinafa-gider-mi/?utm_source=chatgpt.com “İstinaftan Dönen Dosya Tekrar İstinafa Gider Mi 2025”
[8]: https://sarpozdemir.av.tr/istinaf-mahkemesinin-verebilecegi-kararlar/?utm_source=chatgpt.com “İstinaf Mahkemesinin Verebileceği Kararlar | Av. Sarp Özdemir”
[9]: https://www.dejure.ai/blog/kesinlesmis-istinaf-kararlarinda-itiraz-olaganustu-kanun-yollari?utm_source=chatgpt.com “Kesinleşmiş İstinaf Kararlarında İtiraz ve Olağanüstü Kanun Yolları …”
[10]: https://avukatistan.com/istinaf-mahkemesi-hangi-kararlari-verebilir?utm_source=chatgpt.com “İstinaf Mahkemesi Hangi Kararları Verebilir? – Avukatistan”