Aferim hangi dilde?
Bugün, ofiste yeni bir projeyi tamamlarken aklıma takılan bir şey oldu. Çalışan arkadaşım Elif, her başarıyı kutladığında “Aferim!” derdi. Bir yanda bu sözcüğün gerçekten ne anlama geldiğini düşünürken, bir yanda da hepimizin dilinde olan bu kelimenin geçmişini sorgulamaya başladım. “Aferim hangi dilde?” diye sorarsak, bu cevapsız bir soru mu olur? Yoksa her yerde, hepimizde farklı bir anlam taşıyan bir kelime mi? Sonuçta, bu kelime günlük yaşamımızda öyle sık kullanılıyor ki, sanki bir yabancı dildeymiş gibi bile hissediyoruz. Peki, Aferim’in tam olarak nereden geldiğini ve ne zaman hayatımıza girdiğini hiç merak ettiniz mi? İşte buna bir bakalım.
Bir Kelimenin Kökeni: Aferim Nereden Geliyor?
Aferim, aslında Türkçede çok yaygın bir şekilde kullanılan ama dil bilgisi açısından tam olarak hangi dil ailesine ait olduğuna dair çok fazla konuşulmamış bir kelime. Çoğu zaman birine takdir edici bir şekilde, “Aferin!” denir. İronik bir şekilde, bazen bu kelime olumlu anlam taşırken, bazen de hafif bir alayla kullanılabiliyor. Ama dilsel kökeni hakkında pek çok insanın fikir birliği olmadığı kesin.
Aferim, aslında Arapçadaki “فَرِيم” (ferim) kelimesinden türetilmiş olabilir. Bu kelime, eski Arapçadaki “iyi”, “güzel” anlamında kullanılan bir terim olarak zamanla Türkçeye geçmiş olabilir. Tabii ki, dilsel geçişlerde bazen anlamlar da kaybolur ya da değişir, bu yüzden kesin bir şey söylemek zor. Ancak yine de “aferin” kelimesinin çok uzun yıllardır bizim dilimizde olduğunu söyleyebiliriz.
Bunun yanında, bazen sadece “Aferim!” demek, birine olan beğeninizi dile getirmenin en kısa yolu gibi geliyor. Herhangi bir yanlışlık yapılmadan basitçe kullanabileceğiniz bir kelime. Ne var ki, bazen “Aferim!” derken bambaşka bir anlam da taşıyor olabilir. Örneğin, bir arkadaşım birini takdir ederken gerçekten çok içten bir şekilde kullanır, ama bazen birine söyledikten sonra o kadar samimi olmadığını hissederim. Hani, o an birine bir şeyler söylemek için bir kelime bulamayıp, basitçe “Aferim” dediğinizde gibi.
Bugün: Aferim’in Günlük Hayattaki Yeri
Bugün, özellikle sosyal medyada, “Aferim” kelimesi pek çok farklı biçimde kullanılıyor. Özellikle Instagram’da arkadaşlarımızın paylaşımlarını beğenirken ya da bir başarıyı kutlarken bu kelime sıkça karşımıza çıkıyor. Aferim, zamanla bir onaylama veya takdir gösterme biçimi haline geldi. Örneğin, geçen gün eski bir arkadaşımın yeni işinde başarılı olmasına dair yazdığı bir paylaşımı gördüm. Altına da gayri ihtiyari “Aferim” yazıverdim. O an fark ettim ki, bu kelime bizim için gerçekten ne kadar büyük bir anlam taşımaya başladı. Sadece “İyi iş çıkarmışsın” demek yerine, bir şekilde “Aferim” demek daha derin bir takdir ifade ediyordu.
Bunun dışında, biz Kayseri’de çok sık rastlıyoruz. Yolda yürürken biri size bakıp, işinize gücünüze bir şekilde olumlu bir şekilde “Aferim!” diyebiliyor. Yani, birine takdir edici bir şeyler söylemek için kelime dağarcığımıza eklenen bir çeşit sosyal yapıyı da oluşturuyor. Tabii burada çok dikkatli olmak gerekiyor, çünkü bazen “Aferim!” demek, gerçekten de şüpheci bir bakış açısının da parçası olabilir. Anlamını bilmeden, yanlış bir yerde kullanırsanız, hiç istemediğiniz bir olaya sebep olabilirsiniz. Sanki herkesin içindeki bu küçük takdir canavarı, her fırsatta devreye girmek istiyor.
Aferim Gelecekte Nerede Olacak?
Geçenlerde, gelecekte “Aferim” kelimesi ne kadar yaygın olur diye düşündüm. Şu anda Türkçe’nin modernize olma çabalarını göz önünde bulundurursak, belki bir gün bu kelime tamamen gündelik dilden silinecek, yerine çok daha resmi ya da farklı bir kelime geçecek. Ancak, Aferim gibi kelimeler genelde toplumun ortak kabul ettiği, günlük hayatın içine işleyen kelimelerdir. Bu yüzden değişim biraz daha zaman alabilir. Belki birkaç yıl sonra bile, arkadaşlarım “Aferim” yerine başka bir kelime kullanmak zorunda kalacaklar ama ben kesinlikle inanmıyorum. O kelime, günümüzün sosyal yapısına o kadar derinden işlemiş ki, muhtemelen bir şekilde kalacak.
Tabii ki gelecekte, teknolojinin gelişmesiyle birlikte dilin de evrileceğini unutmamak lazım. Belki de bir gün “Aferim” kelimesinin dijital bir versiyonunu, bir emojiyle karşılayacağız. Bir düşünsenize, “Aferim” emoji ile birine başarılarını takdir ettiğimizde, belki de kelimenin duygusal etkisi daha farklı bir şekilde hissedilecek. Ya da hiç kimse birbirine yüz yüze takdirde bulunmayacak ve sosyal medyada da bir “Aferim” dışında duygularını çok daha farklı bir biçimde ifade edeceğiz.
Sonuçta, “Aferim” de bir dil, bir duygu
Belki de “Aferim” demek, o kadar da derin ve gizemli bir şey değil. Ama bazen bir kelime, bir insana ne kadar çok şey anlatabiliyor. “Aferim” sadece Türkçeye ait bir kelime değil; bence bu kelime, Türk insanının doğasında olan bir şefkatin, takdirin ve bazen de eğlenceli bir alaycılığın simgesi. Kısacası, dil, bazen kelimelerin ötesine geçiyor. Ve “Aferim” gibi kelimeler, zamanla bir kültürün parçası haline gelip, bizleri birleştiriyor. Kim bilir, belki bir gün bu kelime bizim için daha anlamlı olacak.