Nesne Alan Fiillerin Geçişliliği: Siyaset Bilimi Perspektifinden Bir Analiz
Toplumlar, tarihin her döneminde güç ilişkileri, ideolojiler ve kurumlar tarafından şekillendirilmiştir. Bu ilişkiler, toplumsal düzeni hem belirler hem de sorgular. Her bireyin ve grubun, bu toplumsal düzenin farklı katmanlarına etki etme kapasitesi vardır. Peki, bu güç ilişkileri ve toplumsal yapıların işleyişi nasıl işler? Siyasette de benzer bir dinamik söz konusudur: belirli bir fiil veya eylem (ya da daha geniş anlamıyla güç), başka bir “nesne” üzerinde etkisini gösterir. Bu düşünceyi bir metafor olarak alırsak, “nesne alan fiiller” siyasetteki etkileşimleri simgeliyor olabilir. Bir fiil, aynı bir iktidar ilişkisi gibi, bir nesne üzerinde etkisini gösterdiği zaman geçişli bir hareket olarak değerlendirilebilir. Ancak bu hareketin, öznenin ve nesnenin içindeki güç dengesini nasıl değiştirdiği, siyasetin en temel sorularından birini oluşturur.
Bu yazıda, nesne alan fiillerin geçişli olup olmadığını, siyasetin temel kavramları olan iktidar, kurumlar, ideolojiler, yurttaşlık ve demokrasi çerçevesinde tartışacağız. Geçişlilik, aslında siyasal güç dinamiklerinin ve toplumsal katılımın ne kadar dönüştürülebilir olduğunu anlamamıza yardımcı olabilir.
Nesne Alan Fiiller ve Geçişlilik
Dil biliminde, geçişli fiiller, bir nesne alabilen fiillerdir. Yani, bu fiiller öznenin etkisini bir nesneye aktarmaktadır. Siyasetle ilişkilendirdiğimizde, bu dinamik daha soyut bir anlam kazanır. Bir siyasal eylem de, belirli bir gücün, kaynağın veya ideolojinin bir toplumun başka bir kesimine etkisini aktarması anlamına gelir. Örneğin, bir devletin belirli bir politikayı benimsemesi, o politikaya karşı bir nesne olarak toplumun davranışlarını, değerlerini ve gündelik pratiklerini dönüştürür. Burada, “devletin politikası” özne, “toplumun davranışları” ise nesne olarak kabul edilebilir.
Geçişli fiil kavramı üzerinden siyaset anlayışına bakıldığında, bu etkileşimlerin çoğu zaman, iktidar ilişkileri, meşruiyet ve katılım gibi temel öğelere dayanarak şekillenir. Bu fiilin, toplumsal düzeyde nasıl işlediğini, kimlerin “nesne” olduklarını ve iktidar ilişkilerinin bu etkileşimleri nasıl yönlendirdiğini anlamak, bizi siyasi analizde önemli bir noktaya götürür: demokratik katılımın sınırları ve bu sınırların nasıl aşılacağı.
İktidar, Kurumlar ve Geçişlilik
İktidar, siyasetin merkezinde yer alan bir kavramdır. Devlet, güç ve otorite arasındaki ilişkiyi tanımlar. İktidarın, toplumsal düzeni nasıl şekillendirdiğini anlamak için, geçişlilik kavramına dönelim. Bir hükümet, belirli bir gücü, vatandaşları veya toplumu hedef alarak yönlendirir. Burada hükümetin fiili, “toplumun davranışlarını değiştirme” amacına hizmet eder ve bu fiil geçişlidir. Bu dinamikte, iktidarın ve kurumların işlevi, toplumun belirli alanlarında değişiklik yaratmak, toplumu belirli bir yönelimde biçimlendirmektir.
Örneğin, bir hükümetin sağlık politikası ile yaptığı düzenlemeler, toplumun sağlıkla ilgili alışkanlıklarını ve yaklaşımlarını dönüştürebilir. Benzer şekilde, eğitim politikaları veya çevre koruma yasaları da benzer şekilde toplumun nesneleri üzerinde geçişli bir etki yaratabilir. Buradaki geçiş, devletin otoritesini ve gücünü toplumun farklı katmanlarına taşır. Bu da iktidarın özne ile nesne arasındaki ilişkisini tanımlar.
Devletin uyguladığı politikalar, yalnızca yasal çerçevelerle değil, aynı zamanda kurumsal yapılarla da şekillenir. Yani, bu geçişlilik, yalnızca hükümetin gücü ile sınırlı değildir, aynı zamanda devletin kurumsal yapısının nasıl bir etkileşimde bulunduğunu ve bu yapının halkın katılımını nasıl yönlendirdiğini anlamak gerekir. Burada, “kurumlar” iktidarın günlük işleyişini ve bireylerin karar mekanizmalarındaki yerini belirler.
İdeolojiler ve Geçişlilik
İdeolojiler, siyasetin temel yapı taşlarından biridir. Bir ideoloji, yalnızca bir toplumsal yapıyı tanımlamaz, aynı zamanda bu yapıyı değiştirmeyi amaçlar. İdeolojilerin geçişlilik özelliği, toplumların ne şekilde düşünmesi gerektiğini ve bu düşünceyi nasıl eyleme dökmesi gerektiğini belirler. İdeolojiler, toplumu şekillendiren fiiller olarak kabul edilebilir. Aynı şekilde, bir ideoloji toplumu “nesne” olarak kabul eder ve bu nesne üzerinde dönüşüm sağlamayı amaçlar.
Örneğin, neoliberal bir ideoloji, devletin piyasalara müdahalesini en aza indirgemeyi ve bireysel özgürlüğü artırmayı savunur. Bu ideoloji, toplumun ekonomik davranışlarını, devletle olan ilişkisini ve halkın yaşam biçimini dönüştürür. Devletin gücü, burada bireysel özgürlük ve serbest piyasa aracılığıyla toplumu yönlendirme biçiminde geçişlidir. Birey, ekonomik anlamda daha fazla otonomi kazanırken, aynı zamanda toplumsal yapılar ve kurallar da değişir. Bu geçiş, sadece ekonomik değil, toplumsal yapının tüm alanlarında hissedilir.
Benzer şekilde, toplumsal eşitsizliklere karşı mücadele eden ideolojiler de toplumu hedef alır. Feminist hareketlerin, LGBTQ+ hakları mücadelesinin veya işçi hakları savunusunun her biri, toplumda bir “nesne” olarak kabul edilen bireylerin haklarını ve konumlarını dönüştürmeye yöneliktir. Bu hareketler, toplumsal cinsiyet, sınıf veya ırk gibi yapıları değiştirerek, daha eşitlikçi bir toplum yaratmayı hedefler.
Yurttaşlık, Katılım ve Geçişlilik
Demokrasi, toplumsal katılımı ve yurttaşlık haklarını merkeze alır. Ancak katılım, her zaman eşit biçimde gerçekleşmeyebilir. Burada yurttaşlık, bir kişinin toplumda haklarını nasıl kullanıp kullanamayacağını ve bu hakların ne ölçüde geçişli olduğunu belirler. Yani, yurttaşlık hakkı sadece bir “belge” veya statü meselesi değil, aynı zamanda bireylerin toplumsal süreçlere dahil olabilme kapasitesidir.
Bir toplumda yurttaşlık, vatandaşın devletle olan ilişkisinde de geçişlidir. Oy verme hakkı, ifade özgürlüğü, toplanma özgürlüğü gibi haklar, yurttaşların toplumsal sürece katılımını mümkün kılar. Ancak bu katılımın sınırları, özellikle iktidar ilişkileri ve toplumsal normlarla belirlenir. Demokrasi, toplumsal katılımı teşvik etse de, her bireyin bu katılım sürecinde eşit düzeyde yer alması garanti edilmez. Bu, demokratik sürecin eksikliklerine işaret eder.
Sonuç olarak, devletin ve ideolojilerin, toplumu yönlendirme eylemleri geçişlidir. Geçişlilik, iktidar ve yurttaşlık arasındaki ilişkinin doğasına, bireylerin toplumsal süreçlere nasıl dahil olduklarına ve toplumsal eşitsizliklerin ne şekilde yeniden üretildiğine dair önemli bir anahtar sunar.
Geçişlilik ve Demokrasi Üzerine Düşünceler
Demokratik süreçlerin nasıl işlediğini ve bu süreçlerde geçişliliğin ne kadar etkili olduğunu düşündüğümüzde, belki de sorulması gereken soru şudur: Gerçekten de tüm bireyler eşit bir şekilde katılım sağlayabiliyor mu? Yoksa toplumlar, iktidarın fiilini nesnelerine uygularken, bir grup bireyi dışlıyor mu? Demokrasi, yalnızca seçme hakkı vermekle kalmaz, aynı zamanda bu hakların kullanımını da adil şekilde düzenlemelidir. Geçişlilik, tam da bu noktada önemli bir rol oynar: Toplumların, bireylerin ve grupların, iktidar ilişkilerinde ne ölçüde etkin olabileceğini belirler.
Sizce, bu “geçişlilik” toplumlarda daha eşitlikçi bir yapıyı mümkün kılabilir mi? Ya da mevcut güç ilişkileri, geçişleri yalnızca daha fazla ayrımcılığa ve dışlamaya mı yol açacaktır?